Cetina – Vrela – hidrogeološki spomenik prirode

Lokalitet Vrela Cetine s površinom od 29,81 ha zaštićen je 1972. godine. Niz krških vrela, od kojih su tri glavna: Veliko vrilo, Vukovića vrilo i Batića vrilo, formirao se uz rub Paškog polja, podno Dinare.

Sva vrela nastala su na kontaktu nepropusnih lapora u polju i vodonepropusnih vapnenaca okolne zaravni i uzlaznog su tipa. Pažnju privlače izrazitom bistrinom i modrozelenom bojom. Veliko vrilo ili izvor Glavaš potopljeni je speleološki objekt, koji su do sada ronioci istražili do 150 m dubine.

Nedaleko od vrela nalazi se najstarija starohrvatska crkva u Hrvatskoj – crkva Sv. Spasa.Crkvica je predromaničke forme sa zvonikom, sagrađena u 9. stoljeću. Uz crkvu se nalazi i groblje sa stećcima, koji datiraju iz 14. i 15. stoljeća.

UputeAdresa

Stara straža - geološki spomenik prirode

Lokalitet Stara Straža zaštićen je 1961. godine i obuhvaća površinu od 1,17 ha. Nalazi se nekoliko kilometara od Knina na cesti prema Gračacu. Lokalitet je posebno zanimljiv zbog lijepo vidljivih bora širine oko 15 m i visine oko 5 m, koje predstavljaju valovito svijene slojeve Zemljine kore.
Slojevi se svijaju (boraju) pod utjecajem bočnog tlaka uslijed pomaka stijenske mase. Razvijeni su slojevi jurske i kredne starosti, a sastoje se od izmjene vapnenaca i dolomita u sklopu kojih se javljaju zone sivih tankopločastih laporovitih vapnenaca i rožnjaka. U malmskim slojevima stijena vrlo dobro se vidi koralj Cladocoropsis.

Ovaj lokalitet je važan po karakterističnim profilima, i to paleontološkim, mineraloškim, petrografskim i sedimentološkim. Profil je jako zanimljiv kao poligon za učenje geoloških pojmova, odnosno osnovnih strukturnih elemenata u stijenama kao što su slojevitost, bora i rasjedi.